De waterburcht

In de 13de eeuw stond er een heuse burcht in Eelde. De Waterburcht diende als bescherming voor de bewoners en hielp hen het omliggende gebied te verdedigen. De Waterburcht is gebouwd door de zoons van Rodger van Eelde, de schulte van Drenthe.

Ten tijde van de middeleeuwen was de Bisschop van Utrecht de baas over Drenthe. Hierbij werd hij geholpen door een schulte, een soort rechterlijke functionaris. In Drenthe was dit Rodger van Eelde. De regels van de bisschop waren echter leidend. Ook de schulte moest zich hieraan houden. En zoals dat vaak gaat bij regels, waren ook zij het weleens oneens met elkaar. De Waterburcht werd door de zoons van de schulte gebouwd, zodat ze zich in het geval van een ruzie konden verdedigen tegen het leger van de bisschop.

Een waterburcht is een soort kasteel op een heuvel met een of meerdere grachten eromheen. Deze grachten zorgden ervoor dat de bewoners van het kasteel zich eenvoudig konden verdedigen tegen de vijand. Hoe het kasteel in Eelde er precies uit heeft gezien, is niet bekend. Bovenop de heuvel heeft waarschijnlijk een houten of een stenen toren of kasteel gestaan. Eromheen lagen diverse grachten en grote heuvels met zand.

Havezate Ter Borch
De bouw van De Waterburcht werd in 1266 afgerond, maar het kasteel werd al snel weer vernield door het leger van de bisschop. Op het kasteelterrein is later de havezate Ter Borch gebouwd. In 1801 werd echter ook deze havezate afgebroken.

Inmiddels is het terrein ten zuiden van Eelde een van de 81 archeologische monumenten in de gemeente Tynaarlo. Er is echter geen kasteel of havezate meer te zien. Hoewel er niet precies bekend is hoe het terrein er vroeger uit heeft gezien, zijn de contouren van de burcht wel degelijk te herkennen. In 2000 is het terrein namelijk opgeknapt en zijn de restanten zichtbaar(der) gemaakt.

Mottekasteel
Vanwege de grachten om de heuvel heen, wordt het kasteel ook wel een mottekasteel genoemd. Dit is een laatmiddeleeuws kasteel, waarbij de toren of het kasteel op een stuk verhoogd terrein ligt. Mottekastelen werden in die tijd vooral aangelegd voor de lokale of regionale machthebbers. In Drenthe zijn nog restanten van meerdere mottekastelen te vinden, zoals die van de Klinkenberg bij Gees of de Wittesheuvel bij Wittelte.

In juli 2017 wil de Historische Verenging Ol’Eel een reconstructie van het mottekasteel neerzetten op de plek waar het ooit gestaan moet hebben. Daarnaast willen ze onderzoeken of een informatiecentrum mogelijk is. De onthulling van het mottekasteel moet een groot feest in de stijl van toen worden.

Locatie

De Waterburcht in Eelde

Meer informatie

Archeologe Diana Spiekhout is gepromoveerd op de kastelen in Noord- en Oost-Nederland. Op Youtube is een filmpje van haar te vinden over De Waterburcht.