‘Van der Leck is altijd een beetje onderbelicht gebleven’

Annelike Brinkman (70) uit Tynaarlo schreef in 2011 haar eindscriptie architectuurgeschiedenis over de bijzondere kunstenaar Bart van der Leck. Daarin kon de Rijksluchtvaartschool in Eelde natuurlijk niet ontbreken.

De ruime woonkamer van de oude keuterboerderij in Tynaarlo is gevuld met een stel enorme boekenkasten. Eén hele plank is gereserveerd voor De Stijl, de Nederlandse kunstbeweging die dit jaar precies honderd jaar bestaat. Boeken over Piet Mondriaan en Theo van Doesburg staan prominent in het midden, maar vooral het aantal boeken over kunstenaar Bart van der Leck valt op.

RLS in oude staat. Foto: Annelike Brinkman

Architectuurgeschiedenis
Op haar 58ste begon Brinkman met de studie architectuurgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit in Groningen. “Dit was een late roeping”, grapt ze terwijl ze vertelt over haar vroegere carrière als maatschappelijk werkster en arbeidsdeskundige. “Ik heb altijd al interesse gehad in kunst en besloot iets te gaan doen wat ik altijd al wilde doen. Ik zie wel hoever ik kom, dacht ik toen nog. Maar het was zo leuk.”

Op haar 64ste studeerde ze af. Haar eindscriptie ‘Bart van der Leck en de architectuur. Van visie tot ontwerp’ ging over waar ze het, het liefste over heeft: het raakvlak tussen de architectuur en de kunst. Precies dat wat het gebouw van de Rijksluchtvaartschool (RLS) in Eelde zo bijzonder maakt. Maar vanwaar die fascinatie voor Van der Leck? “Hij was bescheiden, kwam uit een eenvoudig milieu en heeft echt moeite moeten doen om zijn plek te vinden in de kunstwereld”, vertelt ze enthousiast. “Hij was sociaal betrokken en veel minder graag het middelpunt dan bijvoorbeeld Theo van Doesburg.”

Basisvormen en kleurvlakken

Bart van der Leck

Dat laatste komt ook tot uiting in het feit dat er eigenlijk weinig bekend is over de kunstenaar. “Hij heeft bijna niets over zichzelf opgeschreven. En in de kunstgeschiedenis is het zo dat wie veel schrijft, die beklijft. We weten weinig over wat hij zelf dacht. Eigenlijk is hij daarom altijd wel een beetje onderbelicht gebleven.” De kunstenaar werkte vaak volgens een vast patroon, legt ze uit. “Hij maakte schetsen en abstraheerde die in streepjes. Hij bracht ze eigenlijk terug naar de basisvormen. Later kwamen daar ook kleurvlakken in de primaire kleuren bij.”

Architect Pierre Cuypers jr. ontwierp de RLS, maar vroeg Van der Leck om een kleurontwerp te maken voor het complex dat in 1957 werd geopend. Hij wilde graag een nauwe samenhang tussen vorm en kleur. De kunstenaar heeft daarop alle ruimtes van kleurvlakken voorzien, waardoor het gebouw het resultaat is van een samenwerking tussen kunstenaar en architect. Het was ook het laatste werk dat Van der Leck ooit deed, want in 1958 overleed hij. “Eigenlijk kon hij bij de RLS eindelijk het werk maken wat hij altijd al had willen doen. En dat ruim 40 jaar nadat hij deze ideeën met De Stijl had uitgedragen. Het is heel bijzonder dat hij die kans zoveel jaren later nog kreeg.”

In onderstaande video vertelt Annelike Brinkman meer over de ontwerpen van de Rijksluchtvaartschool in Eelde. De ontwerpen van dichterbij bekijken? Dat kan tijdens de expositie of via deze link

Locatie

Het gebouw van de Rijksluchtvaartschool wordt niet actief gebruikt. In het culturele jaar zullen de deuren van het gebouw opengaan voor een expositie met werk van Bart van der Leck. Terecht, volgens Annelike Brinkman. “Het zijn kunstwerken op zich, die de moeite van het exposeren meer dan waard zijn.” Het adres van de RLS is Burgemeester J.G. Legroweg 43 in Eelde.

Meer informatie

Meer weten over het gebouw van de Rijksluchtvaartschool, Pierre Cuypers en Bart van der Leck? Lees dan het artikel hierover op de Zien & doen-pagina!